Önce şunu söyleyeyim; Kurban Bayramı’nı geride bıraktık. Kaybettiğimiz insanlar oldu, üzüldük. Hepsine Allah’tan rahmet diliyorum. Bayramlar güzel ama maalesef şehirler arası trafik ve yoğunluk bazen acı tablolar da bırakıyor. Keşke hiçbirini yaşamasak.
Şimdi işin sahadaki tarafına gelince… Yaz ayları bizim için sadece “sıcak hava” demek değil. Yakıt artıyor, klima devreye giriyor, dur-kalk trafik daha da sıklaşıyor. En az %20’ye yakın bir maliyet artışıyla karşı karşıya kalıyoruz. Bunu bu işi yapan herkes bilir, hisseder.
Ama asıl mesele şu: Biz bu maliyet artışını sahada birebir yaşarken, bunun karşılığını sistem içinde aynı hızda ve aynı gerçeklikte göremiyoruz. Bakın, biz yıllardır aynı şeyi söylüyoruz. Bu iş masa başı işi değil. Bu işin içinde araç var, şoför var, yolcu var, trafik var, yağmur var, sıcak var. Yani hayat var. Ama hesap yapılırken bazen hayat yokmuş gibi davranılıyor. Mesela maliyet tablosu… Biz yıllardır bunun üzerinde çalışıyoruz. Yakıtı, personeli, bakımını, vergisini tek tek koyuyoruz. Çünkü sahada ne varsa biz onu ödüyoruz. Ama son dönemde bazı kalemlerin “hesaptan çıkarılması” gibi bir durum oluştu. İşte orada zaten denge bozuluyor.
Vergi dediğimiz şey de bunun en net örneği. KDV’si, damga vergisi, gelir vergisi… Bunlar bizden çıkıyor ama “maliyet değilmiş” gibi davranılınca işin matematiği de bozuluyor. Oysa biz bunu cebimizden ödüyoruz.
Performans Görmezden Gelinemez
Bir diğer konu performans sistemi… İstanbul gibi bir şehirde bazı hatlarda yolcu taşımak kolay, bazı hatlarda zor. Bir araç 300 yolcu taşırken diğeri 1000 yolcu taşıyor ama sistem çoğu zaman bunu aynı çerçevede değerlendiriyor. Burada ister istemez bir adalet tartışması çıkıyor. Biz şunu söyledik: “Madem performans var, o zaman gerçekten performansı ölçelim.” Çünkü emek aynı değil. Yoğun hatta çalışanla sakin hatta çalışanı aynı kefeye koyarsanız sistemde kırılma başlar.
Bir de işin insan tarafı var. Şoförler… Onlar bu işin omurgası. Bir dönem “kazasızlık primi” vardı mesela. Basit gibi görünen ama aslında çok kıymetli bir motivasyondu. İnsanı direksiyon başında daha dikkatli, daha özenli yapıyordu. Bunlar kalkınca sahadaki karşılığı da değişti.
Ölü kilometre meselesi de yıllardır konuştuğumuz ama bir türlü tam karşılık bulamayan bir konu. Otobüs yakıtını alıyor ve bir yerde parklanıyor, hatta ulaşana kadar zaten yol yapıyor. Bu mesafe maliyet ama sistem içinde çoğu zaman “yokmuş gibi” davranılıyor. Oysa yakıt orada yanıyor, lastik orada dönüyor. Biz geçmişte bunun ortalamasını bile konuştuk, anlaştık. Ama sonra bir bakıyorsunuz bu da aşağı çekilmiş. Yani sahada değişen bir şey yok ama hesapta sürekli değişiklik var.
Çözümü Masada İstiyoruz
Şunu net söylemek lazım: Biz kimseyle kavga etmek istemiyoruz. Bu şehir birlikte taşınıyor. İETT’si var, özel halk otobüsü var, herkes aynı yükün içinde. Bizim derdimiz bağcıyı dövmek değil, üzüm yemek. Ama şunu da yok sayamayız: Eğer maliyet artıyorsa, bunun karşılığı da olmalı. Yoksa bu iş sürdürülemez hale gelir. Matematik basit: Gelir gideri karşılamazsa sistem zorlanır.
Biz diyalogdan yanayız. Masadan kaçan taraf olmadık, olmayız da. Görüşelim, konuşalım, çözüm bulalım. Ama sahadaki gerçekleri de olduğu gibi masaya koyarak yapalım bunu. Çünkü İstanbul küçük bir şehir değil. Her gün milyonlarca insan taşıyoruz. Bu iş sadece araçla değil, emekle, sabırla, planlamayla yürüyor.
Önümüzde üç zor ay var. Ama aynı zamanda çok önemli bir dönem. Eğer doğru yönetilirse hem esnaf için hem şehir için daha rahat geçebilir. Bizim temennimiz çok net: Kazasız, belasız bir yaz. Kimsenin zarar görmediği, kimsenin mağdur olmadığı bir düzen.
Ve en önemlisi… Bu şehrin yükünü taşıyan herkesin emeğinin gerçekten karşılık bulduğu bir sistem.
